DiepgaandVingerafdrukkenKan je straks weigeren om je vingerafdrukken af te geven?

23 februari 20207
https://ministryofprivacy.eu/wp-content/uploads/2020/02/ian-dooley-iD5aVJFCXJg-unsplash-1280x1920.jpg

Kan je weigeren om je vingerafdrukken af te geven?

Testgemeenten en teststeden

Hoe het gaat met de sage rond de vingerafdrukken? Traag, dank u. Erg traag trouwens. Dat dat echter niet persé slecht nieuws hoeft te zijn, zal u straks wel lezen. Pro memorie: de regering besliste in oktober 2018 dat onze vingerafdrukken op de eID (elektronische identiteitskaart) moéten. Voor onze veiligheid, en tegen die stoute criminelen die niks anders lijken te doen dan azen op onze identiteit.

Want, en ik moet u daaraan blijven herinneren gezien de vele foutieve pro & contra-argumenten in het debat: de vingerafdrukken worden weliswaar drie maanden tijdelijk bewaard, maar er is, althans voorlopig, geen sprake van een nationale vingerafdrukdatabank. Vingerafdrukken veranderen dus niets aan uw of mijn (on)veiligheid. Het enige doel dat ze nu nog hebben, is het tegengaan van identiteitsfraude. Dat meer dan 90% van alle identiteitsfraude online gebeurt, of te maken heeft met financiële transacties waar de vingerafdruk helemaal niks kan betekenen, hindert onze beleidsmakers niet.

Ondertussen schoof de uitrol alsmaar op in de tijd. Eerst was er sprake van april 2019, dan oktober, november, december, en uiteindelijk werd in januari 2020 pas de eerste testgemeente ingeluid door niemand minder dan Minister van Binnenlandse Zaken Crembo – pardon – De Crem (CD&V). Hij pronkte, naast de schuddebuikende Filip Antheunis (Open VLD), met de allereerste eID mét vingerafdruk. Daarbij was de laatstgenoemde burgemeester zo euforisch dat er eindelijk nog eens een cameraploeg afzakte naar het idyllische Lokeren, dat ie vergat zijn persoonlijke gegevens zoals het rijksregisternummer, kaartnummer, vervaldatum, handtekening en geboortedatum af te dekken. Auch. Pijnlijk als je vingerafdrukken vraagt om identiteitsfraude tegen te gaan, en daarna zelf staat te pronken met je eID. Faut le faire.

Lokeren maakt deel uit van een 25-tal gemeenten en steden, die als proefkonijn mogen (of willen) functioneren. Zo gaat het proefproject door in Lokeren, Sint-Genesius-Rode, Waasmunster, Aalst, Wichelen, Lievegem, Oostende, Merelbeke, Berlare, Geraardsbergen, Denderleeuw, Wetteren, Sint-Lievens-Houtem, Leuven, Aat, Charleroi, Frameries, Saint-Ghislain, Colfontaine, Leuze, Komen-Waasten, Sint-Lambrechts-Woluwe, Eupen, Doornik en Brussel.

Mocht u zich het afvragen: ja hoor, de gemeente van ondergetekende is er ook bij. En die zet, geheel toevallig, ook nog eens een spiksplinternieuwe ANPR-camera voor mijn deur. Je kan niet beweren dat onze overheid geen gevoel voor humor heeft.

Hoe staat het met de zaak voor het Grondwettelijk Hof?

Een vraag die ik geregeld krijg van een nieuwsgierige journalist, op zoek naar een beetje interessant nieuws, dat eens niets te maken heeft met de efficiënte regeringsvorming in dit land.

Het antwoord laat zich makkelijk samenvatten: we wachten – vast samen met u – vol spanning op de uitspraak in deze zaak. De schriftelijke procedures zijn afgerond, en gevoerd door onze advocaten bij SQ Law. De overheid nam het peperdure advocatenkantoor Stibbe onder de arm. Meer dan 1.000 burgers doneerden op stopvingerafdruk.be, goed voor een bedrag van ruim 25.000 euro – en sponsoren, ironisch genoeg, dus beide partijen in deze zaak.

Knap veel geld denkt u, maar het bleek niet genoeg. In totaal factureerde het advocatenkantoor 41.000 euro aan werkuren, maar – en daaruit blijkt het geloof en passie van de voortrekker, advocaat Geert Lenssens -, het kantoor besliste om het verschil niet volledig in te vorderen.

In totaal factureerde het advocatenkantoor 41.000 euro aan werkuren, maar – en daaruit blijkt het geloof en passie van de voortrekker, advocaat Geert Lenssens -, het kantoor besliste om het verschil niet volledig in te vorderen.

Er zijn drie mogelijkheden. Of het Grondwettelijk Hof verwijst onze klacht naar de prullenbak, of ze verklaart geheel of gedeeltelijk akkoord te gaan met onze zienswijze. Of: het Grondwettelijk Hof kan beslissen om deze zaak omhoog te tillen op het Europese niveau, gezien we haar hebben gevraagd om enkele prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie.

Het is moeilijk om te voorspellen wanneer het Grondwettelijk Hof nu exact een uitspraak zal vellen. Het is evenzeer moeilijk om in te schatten wat het Hof zal beslissen. Voor alle donateurs, en alle mensen die nog geloven in het belang van privacy van onschuldige burgers, kan ik slechts hopen dat het Hof minstens de noodzakelijke overwegingen maakt.

Ondertussen lijkt echter ook de overheid aan het twijfelen geslagen. Zo stelde ze niet alleen de uitrol van de proefgemeentes telkens weer uit, de finale uitrol voor alle steden en gemeenten staat ondertussen op “begin 2021”. Dat is op zich niet zo verwonderlijk: stel dat het Grondwettelijk Hof ons gelijk geeft, dan moet de overheid – op eigen kosten – voorzien in een nieuwe eID zonder vingerafdrukken. Een smak geld dus, en het lijkt erop dat men evenzeer de uitspraak van het Hof afwacht.

Wat als ik woon in een testgemeente?

Dan heeft u, net als ik, brute pech. Ik weet wel dat ik u er herhaaldelijk heb van proberen overtuigen om nog snel een nieuwe eID zonder die vingerafdrukken te halen, maar laat ons even eerlijk zijn met elkaar: wie heeft daar tijd en zin in? Om in een doffe cabine te gaan zitten voor nieuwe pasfoto’s – waarop u vooral niet mag lachen -, en daarna aan te schuiven bij een administratie die, laat ons maar vooral volharden in onze eerlijkheid, niet altijd even veel zin heeft om efficiënt en snel verder te werken. Het is een weinig aantrekkelijk vooruitzicht om uw vrije tijd mee in te vullen.

Kreeg ik een euro voor elke keer ik de vraag kreeg of we de vingerafdrukken kunnen weigeren, ik kon er wellicht elke politicus vlot mee omkopen om alsnog die vreselijke wet te dumpen. Ouders die zich zorgen maken dat hun bijna puberende 12-jarige nu plots en zonder mededogen zijn vingers op een koude glasplaat moet leggen, en zijn vingerafdrukken onherroepelijk moet afstaan. Bij volwassenen bestaat niettemin eenzelfde zorg: waarom, en vooral, hoe kunnen we dit weigeren?

Het is een goede vraag. Het is een lastige vraag. Genoeg tekstuele verleiding: hier komt het.

Kan ik weigeren?

A/ In feite

Elke Belg is verplicht een identiteitskaart te hebben, vanaf de leeftijd van 12 jaar. Vanaf 15 jaar is men dan weer verplicht te allen tijde de identiteitskaart op zak te hebben. Veel speling lijkt er dus niet te zijn.

En toch. Een wet staat nooit alleen, en al zeker niet die bewuste wet die amper twee alinea’s bevat over de verplichting tot het afgeven van vingerafdrukken. Dus kwam er uiteraard een aanvullend Koninklijk Besluit – van 10 december 2019 -. Dat bevat een heel aantal aanpassingen, maar ook deze interessante alinea:

Wanneer er geen vingerafdrukken kunnen worden genomen van de wijsvingers of van één ervan, omdat zij niet goed genoeg zijn of wegens een handicap of een ziekte, worden er vingerafdrukken genomen van een andere vinger in volgende rangorde: 1) wijsvinger, 2) middelvinger, 3) ringvinger, 4) pink, 5) duim. Indien er tijdelijk van geen enkele vinger een afdruk kan worden gemaakt om een fysieke reden, wordt een identiteitskaart of een vreemdelingenkaart zonder vingerafdrukken afgegeven met een geldigheidsduur van twaalf maanden. De klaarblijkelijke aard van deze onmogelijkheid wordt beoordeeld door het gemeentebestuur. In geval van twijfel moet een medisch attest van minder dan één maand oud worden overgelegd.

Aha! Wat is een fysieke reden? Ik kan me voorstellen dat u er weinig voor voelt op uw vingers collectief af te kappen – privacy heeft ook zo zijn grenzen. In het verleden hebben criminelen geregeld hun vingerafdrukken afgebrand, eventueel met chemische bestanddelen. Ook dat lijkt niet meteen een optie. Meer recent duiken ook her en der operaties op, waarbij men huidstukjes inwisselt, en de vingerafdrukken chirurgisch laat verwijderen. Allemaal nogal, wel, drastisch.

Wat is een fysieke reden? Ik kan me voorstellen dat u er weinig voor voelt op uw vingers collectief af te kappen – privacy heeft ook zo zijn grenzen.

Duikt men dieper in het donkere web, dan leest men de meest wilde theorieën en middeltjes. Van harde klei, zandpapier en -korrels (die tijdelijk de vingerafdrukken afvijlen, bij bouwvakkers zelfs soms permanent), het gebruik van secondelijm (hetgeen uiteraard zeer tijdelijk voegen vult en de vingerafdrukken zal vervormen), of – en dat spreekt wel erg tot de verbeelding – het gebruik van een… ananas (het zuur zou de vingerafdrukken bewerken, maar ik heb het niet voor u uitgetest). Enfin, er zullen vast tal van mogelijkheden zijn die een creatieve geest kan bedenken om al dan niet tijdelijk de vingerafdrukken te vervormen. In dat geval, passeert u elk jaar dan opnieuw langs start, via een medisch attest. Handig is anders.

B/ In rechte

Misschien denken we verkeerd, en iets te praktisch. Er bestond immers vroeger zo iets, iets idealistisch, … Burgerlijke ongehoorzaamheid! Dat was het. Het lijkt lang vervlogen, dat burgers een stevige vuist durfden te maken tegen een wetgever of overheid, uit politieke of ideologische motieven.

Wat zou een burgerlijke ongehoorzaamheid ons kosten? Anders gezegd: wat is de boete voor het hebben van een ongeldige eID? Daar geeft onze wetgeving natuurlijk ook een antwoord op: een geldboete van zesentwintig (26) tot vijfhonderd (500) euro kan uw deel zijn, als u niet luistert naar de wetgever. We gaan er even vanuit dat een eerste verbalisering zonder kost zal zijn: de politieagent zal u attenderen op het feit dat uw eID ofwel vervallen is, ofwel dat u deze niet bij heeft (heeft u echter een geldig rijbewijs bij een politiecontrole, dan zal de agent zelden vragen om een eID). Blijft u volharden in de boosheid en loopt u een tweede keer tegen de lamp (hetgeen op een ongelofelijk toeval zou rusten gezien de pakkans in dit land), dan zal u heel misschien een PV krijgen voor 26 euro. Gooit u de agent in kwestie wat beledigingen of uw fysieke vervallen eID naar zijn of haar hoofd, dan kan de prijs ongetwijfeld snel stijgen. Uit getuigenissen blijkt overigens ook dat de gemeente of stad je zelf aanmaningen zal sturen, en dreigen met boetes, wanneer je geen geldige eID op zak hebt. 

Het lijkt lang vervlogen, dat burgers een stevige vuist durfden te maken tegen een wetgever of overheid, uit politieke of ideologische motieven.

Kortom: u loopt weinig tot geen financieel risico als u geen eID heeft, tenminste via politiecontroles. Meer gevaar dreigt uit de hoek van de gemeente of stad zelf. 

De praktische moeilijkheden daarentegen, zijn wellicht hoger. Zo heeft u een verificatiemogelijkheid nodig om in te loggen op Tax-on-web (‘MyMinFin’), en talloze andere overheidstoepassingen. Hoewel daar meer en meer de mogelijkheid bestaat om ook via Itsme te werken, is ook die applicatie natuurlijk niet geheel vrij van privacyvragen. Men kan ook inloggen via ‘tokens’, maar het is slechts een kleine minderheid die daarvoor kiest. Ook als u wilt gaan zwemmen, moet u tegenwoordig een eID voorleggen. Of reizen – al is dit wanneer u reist binnen de Europese Unie, geen verplichting om deze voor te leggen. Met andere woorden: niet de boete moet u zorgen baren, maar wel verschillende praktische zaken. Een Mediamarkt die u vraagt om uw garantie via uw eID te laten verlopen, hoort daar niet bij, voor alle duidelijkheid.

Of wat dacht u van een dataverzoek? Zo’n dataverzoek-‘privacytool – en dat is een tipje van een sluier – daar zijn we hard mee bezig met the Ministry. Heel wat bedrijven vragen om een kopie van uw eID, al raden we dit sterk af. Minstens zou men gevoelige data moeten zwart maken (zoals het rijksregisternummer), maar evengoed de vervaldatum…

Conclusie

Het leven zonder eID, valt dat mee? Ik vermoed van wel. De laatste jaren heb ik mijn eID zelden écht nodig gehad. Niet om te reizen, niet om me in te loggen. Politiecontroles – al is dat natuurlijk altijd anekdotisch – waren slechts twee à drie keer mijn lot in de voorbije 15 jaar dat ik rondsnor op onze wegen. Het lijkt dus niet geheel onmogelijk om, minstens tot er duidelijkheid is bij het Grondwettelijk Hof, een eID mét vingerafdrukken gewoonweg koud te weigeren.

Men kan dat doen op basis van burgerlijke ongehoorzaamheid en omdat men van oordeel is dat de verplichting een inbreuk uitmaakt op artikel 22 van onze Grondwet. Zolang het Grondwettelijk Hof niet finaal beslist, is het immers aan elk van ons om te oordelen of deze wet rechtvaardig en grondwettelijk is, of net niet. Blijft u wel een beetje vriendelijk tegen de arme ambtenaar, die ook maar gewoon zijn werk doet.

U hield toch van een beetje spanning in uw leven?

Geschreven door Matthias Dobbelaere-Welvaert, directeur bij the Ministry of Privacy.

Matthias Dobbelaere-Welvaert

7 comments

  • Didier

    23 februari 2020 at 15:59

    Een kleine randbemerking, als ambtenaar bij een gemeente heb ik mijn e-ID nodig om te kunnen werken. Zoals je aangeeft zijn er tal van overheidstoepassingen die een e-ID vereisen. Daaronder ook ACM/IDM waarmee toegang gegeven wordt voor ambtenaren op tal van toepassingen.
    Maar ik heb geluk, mijn gemeente is geen proefgemeente, noch waar ik woon noch waar ik werk. Ik heb dus ingepland om voor eind maart mijn e-ID te verliezen. De optie van burgerlijke ongehoorzaamheid is geen optie voor mij.

    Reply

    • Matthias Dobbelaere-Welvaert

      23 februari 2020 at 16:07

      Goed punt & interessante feedback ook. Dat zal zeker voor een aantal andere sectoren ook het geval zijn. Je eID verliezen is een zeer interessante optie nog, inderdaad ;-).

      Reply

  • sven peeraerts

    24 februari 2020 at 10:16

    Naast de tax-On web, intervat en andere overheidscontacten, zijn er heden meer en meer zaken waar je zonder “geldig” eid niet meer aan of op geraakt.
    Werkloosheidcontrole, de bibliotheek, medisch dossier of hospitalisatie, …
    Kan je bij het verkrijgen van een nieuwe eid gewoon weigeren om je vingerafdruk te laten registreren?
    Of kan een gemeentebestuur de aflevering van je eid weigeren als je geen vingerafdruk wil laten registreren.
    En kan je daar dan tegen in beroep gaan?

    Reply

    • Matthias Dobbelaere-Welvaert

      24 februari 2020 at 11:54

      Hoi Sven! Zeker, er zijn vast toepassingen waar we in eerste instantie niet aan gedacht hebben. Indien je in één van de proefgemeenten woont, zal je geen eID meer kunnen krijgen zonder je vingerafdrukken. Je kan wel weigeren, maar dan kom je dus tot de problemen die je zelf opnoemt, en die in het artikel staan. Woon je buiten de proefgemeenten (opgesomd in het artikel), dan kan je nog snel een nieuwe eID halen voor 10 jaar.

      Reply

  • Pascal De Roeck

    24 februari 2020 at 15:55

    En niet te vergeten, om de x-aantal jaar krijg je mogelijk een brief van de bank met de licht dwingende opmerking of je eens zou willen langskomen want ze moeten je (e)ID kaart inlezen …
    Ik stel mij voor dat ze in staat zijn (verplicht) om al je rekeningen ed. te blokkeren zolang je met geen geldige (e)ID op de proppen komt …

    Reply

  • Patrick Van Assche - Gemeenteraadslid

    25 februari 2020 at 11:20

    Ook de verplichte lijkbidderssmoel (Aalst Karnaval indachtig, hoop ik maar dat het gild van de lijkbidders me nu geen discriminatieklacht aan mijn broek smeert…) op de e-IK kan voor mij mensenrechtelijk niet door de beugel.
    Dat het zover gekomen is dat de Overheid zou kunnen bepalen in welke plooi we ons gezicht moeten trekken op een document dat notabene eigendom vd Overheid blijft !, is een aanfluiting van de vrijwaringsplicht die de Overheid heeft tov het mensenrecht dat het de mens is die eigenaar is van zijn gelaat (en de ermee verbonden gelaatstrekken) en niet de Overheid. Dat (Overheids)applicaties zoals gelaatsherkenning dan niet meer werken, is niet het probleem vd mens maar van de Overheid. Daar moeten wij, mensen, niet voor opdraaien.
    Gelet op de commotie rond de vingerafdrukken, lijkt het me in het kader van proces-economie verantwoord dit punt ook maar meteen ter tafel te gooien.

    Reply

  • Jan

    26 februari 2020 at 12:20

    Een vervallen ID zal er ook voor zorgen dat je bank achter je veren gaat zitten om langs te komen met een geldige identiteitskaart. Als je daar niet op ingaat, zal na verloop van tijd je bankrekening geblokkeerd worden. Banken moeten van uit het principe ‘ken je klant’ steeds zorgen voor een volledige en juiste identificatie van hun klanten.

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

https://ministryofprivacy.eu/wp-content/uploads/2020/01/logo-web.png
Neem je privacy terug in handen
Contact
Private Stichting
Nr. 0716.922.347
+32 9 320 00 34